Con chưa biết mình thích ngành gì, có nên chuẩn bị du học từ lớp 10–11?

“Con tôi đang học lớp 11 nhưng vẫn chưa biết sau này muốn làm nghề gì. Nếu chưa xác định được ngành học, liệu có nên tìm hiểu du học từ bây giờ?”

Đây là băn khoăn khá phổ biến của các phụ huynh khi con bước vào những năm cuối THPT. Gia đình muốn chuẩn bị sớm để không bỏ lỡ cơ hội, nhưng cũng lo việc lựa chọn trường và ngành quá sớm sẽ tạo thêm áp lực cho con. Trong khi đó, bản thân học sinh ở tuổi 16-17 đôi khi mới chỉ có những hình dung rất sơ bộ về nghề nghiệp tương lai.

Thực tế, chưa biết mình muốn học ngành gì không có nghĩa là chưa thể bắt đầu chuẩn bị du học. Điều cần phân biệt là chuẩn bị cho một khả năng trong tương lai và đưa ra quyết định ngay từ hôm nay.

Không phải học sinh nào cũng tìm được ngành yêu thích ở tuổi 16

Ở bậc THPT, học sinh chủ yếu tiếp xúc với các môn học phổ thông. Những ngành như Quản trị kinh doanh, Công nghệ thông tin, Kỹ thuật hay Kinh tế thường mới chỉ được biết đến qua tên gọi, thông tin trên mạng hoặc trải nghiệm của người thân.

Một học sinh học tốt môn Toán chưa chắc sẽ thích ngành Kỹ thuật. Tương tự, một bạn giao tiếp tốt cũng chưa hẳn phù hợp với Marketing hay Quản trị kinh doanh. Sở thích, năng lực học tập và đặc điểm công việc thực tế không phải lúc nào cũng trùng nhau.

Vì vậy, việc học sinh chưa có câu trả lời rõ ràng về ngành nghề ở lớp 10 hoặc lớp 11 là điều dễ hiểu. Thay vì yêu cầu con lựa chọn ngay, phụ huynh có thể giúp con mở rộng hiểu biết về các lĩnh vực nghề nghiệp, tìm hiểu chương trình học và có thêm những trải nghiệm thực tế.

Chuẩn bị du học sớm không đồng nghĩa với việc phải chọn trường sớm

Khi nhắc đến chuẩn bị du học, nhiều gia đình nghĩ ngay đến việc tìm trường, chọn quốc gia và chuẩn bị hồ sơ. Nhưng ở giai đoạn lớp 10–11, có những công việc quan trọng hơn mà học sinh hoàn toàn có thể bắt đầu ngay cả khi chưa biết mình sẽ học ngành nào.

Trước hết là xây dựng nền tảng học tập ổn định. Kết quả học tập trong những năm THPT có thể ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng điều kiện đầu vào của các trường đại học. Việc duy trì năng lực học tập tốt cũng giúp học sinh có nhiều lựa chọn hơn khi đến thời điểm nộp hồ sơ.

Tiếp theo là ngoại ngữ. Với những gia đình đang cân nhắc các chương trình đại học bằng tiếng Anh tại châu Âu, việc chuẩn bị tiếng Anh từ sớm có giá trị lâu dài. Không chỉ phục vụ yêu cầu tuyển sinh, khả năng nghe giảng, đọc tài liệu và giao tiếp bằng tiếng Anh còn quyết định phần nào mức độ thích nghi của sinh viên sau khi nhập học.

Bên cạnh đó, học sinh nên dần rèn luyện kỹ năng tự học, quản lý thời gian, quản lý chi tiêu và giải quyết những vấn đề sinh hoạt cá nhân. Đây đều là những năng lực cần thiết khi bắt đầu cuộc sống xa gia đình.

Tìm hiểu ngành học nên là một quá trình, không phải một lần lựa chọn

Một cách tiếp cận phù hợp là bắt đầu từ những điều học sinh đã biết về bản thân: môn học nào khiến con hứng thú, hoạt động nào con sẵn sàng dành thời gian tìm hiểu, con thích làm việc với con người, dữ liệu, máy móc hay các ý tưởng sáng tạo?

Từ đó, gia đình có thể cùng con tìm hiểu một vài nhóm ngành liên quan. Không chỉ đọc giới thiệu ngành, học sinh nên xem các môn học trong chương trình đại học, tìm hiểu công việc thực tế của người tốt nghiệp và nếu có điều kiện, tham gia những hoạt động trải nghiệm phù hợp.

Chẳng hạn, một bạn quan tâm đến Công nghệ thông tin có thể thử một khóa lập trình nhập môn. Một bạn thích lĩnh vực kinh doanh có thể tìm hiểu cách doanh nghiệp vận hành, tham gia dự án nhỏ tại trường hoặc đọc những tài liệu cơ bản về kinh tế.

Những trải nghiệm như vậy không nhất thiết giúp học sinh tìm ra ngay ngành học lý tưởng. Nhưng chúng có thể giúp loại bỏ những lựa chọn không phù hợp, đồng thời khiến quyết định sau này có cơ sở hơn.

Với du học Bulgaria, gia đình nên tìm hiểu những gì từ lớp 11?

Bulgaria là một trong những lựa chọn tại châu Âu có các chương trình đại học giảng dạy bằng tiếng Anh, với mức chi phí tương đối dễ tiếp cận ở một số nhóm ngành và trường đào tạo.

Nếu đang cân nhắc quốc gia này, phụ huynh có thể bắt đầu bằng việc tìm hiểu những ngành có chương trình tiếng Anh, điều kiện tuyển sinh của từng trường và mức ngân sách cần duy trì trong suốt khóa học. Đây là những thông tin giúp gia đình đánh giá mức độ phù hợp của phương án du học, ngay cả khi chưa quyết định trường cụ thể.

Đồng thời, học sinh có thể tập trung cải thiện tiếng Anh, duy trì kết quả THPT và từng bước xác định nhóm ngành quan tâm. Đến lớp 12, khi định hướng đã rõ hơn, gia đình sẽ có cơ sở để thu hẹp danh sách trường, đối chiếu điều kiện đầu vào và chuẩn bị hồ sơ theo kỳ tuyển sinh dự kiến.

Tất nhiên, thời điểm chuẩn bị cụ thể còn phụ thuộc vào chương trình và yêu cầu của từng trường. Một số ngành có bài kiểm tra đầu vào hoặc điều kiện riêng, vì vậy cần kiểm tra thông tin tuyển sinh chính thức thay vì áp dụng một lộ trình chung cho tất cả.

Điều phụ huynh có thể làm là giúp con có thêm lựa chọn

Ở tuổi 16–17, việc chưa xác định được nghề nghiệp tương lai không phải một sự chậm trễ. Nhưng nếu dành hai năm cuối THPT chỉ để chờ đến khi con “tự biết mình thích gì”, gia đình có thể bỏ lỡ khoảng thời gian thuận lợi để chuẩn bị ngoại ngữ, năng lực học tập và tìm hiểu những phương án giáo dục phù hợp.

Chuẩn bị sớm không có nghĩa phải quyết định sớm. Ngược lại, khi có đủ thời gian tìm hiểu và trải nghiệm, học sinh thường có điều kiện cân nhắc kỹ hơn trước một lựa chọn quan trọng.

SHI Global đồng hành cùng phụ huynh và học sinh trong quá trình tìm hiểu chương trình du học Bulgaria, từ đánh giá năng lực học tập, ngoại ngữ, định hướng nhóm ngành đến dự toán tài chính. Với những gia đình có con đang học lớp 10–11, việc tư vấn có thể bắt đầu từ những bước cơ bản nhất, chưa cần vội lựa chọn một trường đại học cụ thể.

Đọc thêm về du học Bulgaria: